Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ vì sao máy xát gạo bị gãy nhiều và cách xử lý sao cho hiệu quả, dễ áp dụng trong thực tế.

1. Máy xát gạo bị gãy nhiều do những nguyên nhân nào? 

1.1 Nguyên liệu lúa đầu vào không đạt chuẩn

Nếu lúa quá khô (độ ẩm dưới khoảng 12%), hạt gạo sẽ trở nên giòn, khi đưa vào máy rất dễ bị vỡ. Ngược lại, nếu lúa quá ẩm, quá trình xát sẽ không đều, tạo ra ma sát lớn hơn bình thường và cũng làm tăng tỷ lệ gãy hạt.
Ngoài ra, lúa còn lẫn sạn, đất hoặc tạp chất cứng cũng là yếu tố khiến hạt gạo bị va đập mạnh hơn trong quá trình xát.
Trong kinh nghiệm thực tế, độ ẩm lúa phù hợp nhất thường nằm khoảng 13 - 14%. Chỉ cần chênh lệch một chút thôi, bạn sẽ thấy rõ sự khác biệt về chất lượng gạo sau khi xát.

1.2 Máy xát gạo điều chỉnh sai thông số

Không ít trường hợp máy xay xát gạo bị gãy nhiều nhưng nguyên nhân lại không phải do máy hỏng, mà do cách chỉnh chưa đúng.
Một số lỗi khá phổ biến có thể kể đến như:
- Ép lực xát quá mạnh: khiến hạt gạo bị nén quá mức và dễ vỡ
- Khe hở buồng xát không phù hợp: nếu quá chặt sẽ làm tăng lực ma sát, còn quá rộng thì xát không đều
- Tốc độ quay quá cao: khiến lực va đập trong máy lớn hơn
Ví dụ đơn giản là khi bạn tăng áp lực để xát nhanh hơn, ban đầu có thể thấy gạo sạch cám hơn. Nhưng đổi lại, tỷ lệ gạo gãy cũng tăng lên khá rõ.

1.3 Linh kiện máy bị mòn hoặc xuống cấp

Sau một thời gian sử dụng, việc các bộ phận trong máy bị hao mòn là điều khó tránh khỏi. Khi đó, hiệu quả xát cũng sẽ giảm dần. Một số vị trí bạn nên chú ý kiểm tra:
- Đá xát: nếu bị mòn sẽ làm lực xát không còn đều như ban đầu
- Lưới sàng: ảnh hưởng trực tiếp đến độ phân loại gạo
- Trục quay: nếu bị lệch có thể gây rung và làm tăng va đập

2. Dấu hiệu nhận biết máy xay xát gạo bị gãy nhiều do lỗi kỹ thuật 

2.1 Tỷ lệ hạt gạo gãy tăng bất thường

Nếu trước đây cùng một loại gạo, cùng cách vận hành mà xát ra hạt khá đẹp, ít gãy… nhưng dạo gần đây lại gãy nhiều hơn rõ rệt, thì gần như chắc chắn có vấn đề ở máy hoặc cách điều chỉnh.

2.2 Gạo không đều, lẫn nhiều cám

Một dấu hiệu khác cũng khá phổ biến là chất lượng gạo không còn đồng đều như trước.
- Hạt to nhỏ lẫn lộn, không đều
- Bề mặt gạo còn bám nhiều cám, không sạch
Điều này thường liên quan đến trục xát hoặc hệ thống sàng. Có thể trục đã mòn, lực xát không còn đều hoặc sàng bị tắc khiến quá trình tách cám không hiệu quả.

2.3 Máy rung, phát tiếng lạ khi hoạt động

Máy xát gạo khi hoạt động bình thường sẽ có độ rung và tiếng ổn định. Nhưng nếu bạn bắt đầu thấy:
- Máy rung mạnh hơn bình thường
- Có tiếng kêu lạch cạch, rít hoặc ù khác lạ
Những hiện tượng này thường liên quan đến bạc đạn bị mòn, lệch trục hoặc các bộ phận bên trong hoạt động không còn ổn định. Khi máy rung hoặc lực truyền không đều, hạt gạo bên trong cũng chịu lực va đập mạnh hơn → dễ bị gãy.

2.4 Hiệu suất xát giảm dù nguyên liệu không đổi

Một dấu hiệu nữa mà nhiều người nhận ra nhưng lại chưa liên hệ đến lỗi máy, đó là:
- Phải xát lâu hơn mới đạt độ trắng như trước
- Hoặc phải xát lại 2 - 3 lần
Khi hiệu suất giảm, bạn buộc phải tăng thời gian hoặc tăng lực xát, và chính điều đó lại khiến gạo bị gãy nhiều hơn.

>>Đọc thêm: Người mới nên lưu ý gì khi dùng máy xay xát gạo lần đầu

3.  Cách khắc phục tình trạng máy xát lúa gạo bị gãy nhiều hiệu quả

Sau khi xác định được nguyên nhân, bạn nên thực hiện theo 3 cách dưới này để hạn chế trình trạng gạo bị gãy nhiều khi xát.

3.1 Điều chỉnh lại thông số kỹ thuật của máy

Trong nhiều trường hợp, bạn không cần thay thế gì cả, chỉ cần điều chỉnh lại máy là đã cải thiện rõ rệt.
- Giảm bớt áp lực xát nếu đang ép quá mạnh
- Nới khe xát để tránh làm hạt gạo bị nén quá mức
- Điều chỉnh tốc độ quay về mức ổn định, không nên quá nhanh

3.2 Kiểm tra và thay thế linh kiện

Nếu việc điều chỉnh không cải thiện nhiều, lúc này bạn nên kiểm tra các bộ phận bên trong.
- Trục xát bị mòn → nên thay mới để đảm bảo lực xát đều
- Dây curoa bị trượt → cần siết lại hoặc thay nếu đã giãn
- Bạc đạn phát tiếng kêu → nên kiểm tra và thay nếu cần
Những linh kiện này không quá đắt, nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành. Thay đúng lúc sẽ giúp máy chạy ổn định hơn rất nhiều.

3.3 Xử lý nguyên liệu gạo trước khi xát

Đây là bước đơn giản nhưng lại bị nhiều người bỏ qua, trong khi hiệu quả mang lại rất rõ ràng.
- Đảm bảo độ ẩm gạo khoảng 12 - 14%
- Sàng lọc kỹ để loại bỏ sạn, rác và tạp chất trước khi đưa vào máy
Trên đây là những nguyên nhân và cách khắc phục khi máy xát gạo bị gãy hạt nhiều mà bạn có thể dễ dàng áp dụng trong thực tế. Hy vọng qua bài viết này, bạn sẽ biết cách điều chỉnh máy, xử lý nguyên liệu đúng cách để giảm gạo gãy .